up1 .Iadv.1a(Motion) Suas, in airde; (from below) aníos. To go up, dul suas. To come up, teacht aníos. Up went his stick, d'ardaigh sé a bhata. My room is three flights up, tá mo sheomra trí staighre in airde; ar an tríú hurlár atá mo sheomra. To throw sth. up (in the air), rud a chaitheamh in airde (san aer). To jump up, éirí de chothrom talún. All the way up, i rith an bhealaigh go barr. Half-way up, leath bealaigh suas, aníos. S.a. HAND11bTo walk up and down, siúl anonn agus anall, suas síos. To go up north, dul síos go dtí an tuaisceart. To go up to town, up to Dublin, dul isteach go dtí an baile mór, suas go Baile Átha Cliath, suas chun na cathrach. To go up to the university, dul chun na hollscoile. To go up for an examination, dul isteach ar scrúdú. cNau: Hard up with the helm!cuir chun na gaoithe í!dFrom five pounds up, ó chúig phunt suas. From my youth up, ó aois m'óige i leith, anuas. 2a(Position) Thuas. What are you doing up there?cad tá tú a dhéanamh thuas ansin?Up above, thuas, thuas in airde. Up above the door, os cionn an dorais. The moon is up, tá an ghealach ina suí, ar an aer. Bill: Game of a hundred up, cluiche m céid. The blinds are up, tá na dallóga tógtha. The shops had their shutters up, bhí na comhlaí ar fhuinneoga na siopaí. Turf: 'Airgead Síos' with Blake up, Airgead Síos agus an Blácach sa diallait. The tide is up, tá sé ina lán mhara. 'Road up', 'bóthar á dheisiú'. bFace up, barr, aghaidh, in airde. (On packing cases) This side up, an taobh seo in airde. cUp in Dublin, (thuas) i mBaile Átha Cliath. Relations up from Galway, gaolta aniar as Gaillimh. 3aFlour is going up in price, tá an plúr ag éirí, ag ardú, ag daoirsiú. The thermometer is up, tá an teirmiméadar ardaithe. One game, goal, up, cluiche, báire, chun tosaigh. F: One up for you!is leatsa an chúig sin!bTo screw up, (bís, etc.) a theannadh. Mch: Steam is up, tá gal fúithi. His blood was up, bhí sé tógtha. cHe is well up in Latin, tá sé an-oilte ar an Laidin. d(Intensive) They praised him up, mhol siad go hard é. To speak up, labhairt go hard; labhairt amach. Sing up!croch suas é!4Put it close up to the other one, fág le taobh an chinn eile é. He followed me up, bhí sé sna sála agam. To be up with sth., s.o., bheith cothrom le rud, le duine. He came up with me, tháinig sé aníos liom. 5aTo get up, éirí (as an leaba, i do sheasamh). To sit up in bed, éirí aniar sa leaba. He is up and about again, tá sé ar a chois arís; tá sé isteach is amach arís. Let us be up and doing, téimis i gceann ár gcuid oibre. Hold yourself up!coinnigh díreach tú féin!bTo be up, bheith i do shuí. I was up till midnight, bhí mé i mo shuí go meán oíche. To be up all night, suí go maidin. To stay, wait, up, fanacht i do shuí. cYou are up against a strong man, tá fear láidir os do choinne; tá tú i dtreis le fear láidir. You are up against difficulties, tá bealach aimhréidh romhat. F: He is up against it, tá a shá os a choinne. 6aTo stir up sediment, an dríodar a chorraí, a shuaitheadh. To be up in arms, in revolt, bheith i gceannairc. bF: What's up?cad tá ar cois? cad tá cearr?There is something up, tá rud éigin ar cois, cearr. What's up with you?cad tá ort?7Time is up, tá an t-am istigh. His time is up, tá a théarma istigh aige. His leave is up, tá a shaoire caite. F: The game is up, it's all up, tá an cluiche caillte. It's all up with him, tá a chosa nite; tá a phort seinnte. I thought it was all up with me, shíleas go rabhas réidh, go raibh deireadh liom. 8Up to. aThey advanced up to the walls of the city, tháinig siad aníos go, go dtí, ballaí na cathrach. To go up to s.o., dul chuig, go dtí, duine. She blushed up to the ears, dhearg sí go bun na gcluas. I am up to you, tá tú gafa agam. S.a. NECK 1. bUp to now, go dtí anois. Up to this day, go dtí an lá atá inniu ann. Up to £500, suas, chomh hard, le cúig chéad punt. He lives up to his income, caitheann sé a bhfaigheann sé. cF: She is up to anything, níl a dhath mór aici. To be up to a job, bheith in ann go maith chuig obair. I don't feel up to it, níl uchtach agam a ghabháil ina cheann. To be up to s.o.'s tricks, bheith inchomhraic le duine. I know what they are up to, tá a fhios agam cad atá fúthu. dWhat is he up to?cad atá ar bun aige? cén fuadar atá faoi?He is up to something, tá cleas éigin ar na díslí aige. eF: It is up to you, ar do chrann a tháinig. It is up to you to try, is é is lú is gann duit a thriail. II►up, prep.Suas. 1To go up the hill, stairs, dul suas an cnoc, an staighre. The cat is up the tree, tá an cat in airde sa chrann. 2aUp the river, suas an abhainn. Further up the street, níos faide suas an tsráid. He was walking up and down, bhí sé ag spaisteoireacht suas síos. bUp the garden, (i) go bun an gharraí; (ii) ag bun, ceann, an gharraí. S.a. COUNTRY 1, STAGE1 2. III►up, attrib.a.Up motion, gluaiseacht suas, aníos. Rail: Up line, líne f chun na cathrach. IV►up, s.Ups and downs, ardáin agus ísleáin (sa talamh). He has his ups and downs, bíonn sé thuas seal agus thíos seal. F: The ups and downs of life, cora mpl an tsaoil. A life of ups and downs, F: lá sách agus lá seang.
up2,1v.tr.aTo up the swans, na healaí a locadh (lena marcáil). bArdaím, crochaim (bata, etc.). 2v.i.F: He ups with his stick, crochann, tógann, sé a bhata.