Baile Foclóir Nua Béarla–Gaeilge » FNBG »
Cuardaigh focal Gaeilge nó Béarla.
Focail chosúla: cleath · fleath · lath · leagh · leamh
Tosach A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
TORTHAÍ SAN FHOCLÓIR BEAG
leath bain2 (leith in abairtí áirithe) cuid den iomlán atá cothrom leis an gcuid eile (déan dhá leath de, leath slí); cuid, roinn (déan trí leath de); taobh, cliathán; treo (an leath tosaigh) ar leith, faoi leith i leataobh, leis féin (in áit ar leith); suntasach, speisialta (duine ar leith) go leith agus leath (bliain, míle, trí huaire, go leith) i leith i dtreo (i leith na láimhe deise); i bhfabhar (i mo leith nó i m'éadan); thar ceann, ar son (paidir i leith na marbh); i muinín (dul i leith Dé); in aghaidh, i gcoinne (chuir sé bréag i mo leith); anseo, abhus, go dtí seo (tar i leith anseo; ó shin i leith) i leith is go amhail is dá mba; á cheapadh go
leath- réimír sínte ar an taobh, claonta, leataobhach; claonta ar thaobh amháin; leathfhásta; ceann de bheirt nó de phéire
SAINMHÍNITHE AGUS ABAIRTÍ SAN FHOCLÓIR BEAG
galar ar chealla an choirp a fhásann agus a leathann
smál leata ar an gcraiceann nó ar pháipéar nó éadach
lámh oscailte; lán láimhe (bos uisce); boiseog (bos sa leiceann); páirt leata de rud (bos camáin, bos maide rámha)
cneá leata nó spota aicídeach ar dhuine nó ar ainmhí nó ar phlanda; cantal, crostacht
meall bog aráin, síol rois etc., déanta le huisce fiuchta agus leata ar mhuislín le cur ar neascóid nó ar chneá
mias leata adhmaid; diosca ceoil
cuid den iomlán, ar nós leath (1 2 ) nó ceathrú (1 4 )
craic nó scoilt ann; (le duine) corraithe, leath as a mheabhair
corraí nó suaitheadh tobann a bhaint as rud (chroith sé a cheann, chroith sé lámh liom); leathadh (síol a chroitheadh, salann a chroitheadh ar rud); beartú, sméideadh (chroith sé an bata liom, a cheann orm)
(le crúba) scoilte ina dhá leath, mar atá ag bó, caora, muc etc.
ráig ghalair a leathann agus a bhuaileann an-chuid daoine
agus a leath (míle go leith, tonna go leith)
spás a dhealaíonn dhá rud óna chéile (idir a trí is a ceathair); istigh i measc (idir na tithe, istigh eatarthu); le chéile, i dteannta a chéile (cheannaigh siad eatarthu é; eadrainn féin an chaint seo); leath slí (idir shúgradh is dáiríre); araon, le chéile (idir chorp is anam)
talamh, urlár (titim ar lár); leath slí idir an dá thaobh nó an dá cheann (lár líne; lár na páirce, lár an chiorcail); croí (trí lár mo chléibh, i mo lár); coim, básta (crios thart faoina lár)
cloch leata thanaí, fleaige; rud i bhfoirm leice (barr talún ag triomach, callas ar chraiceann etc.); claibín pota, soithigh etc.; pláta
clúdach (éadach a leathadh ar rud, im a leathadh); rolladh (taos a leathadh); leibhéal, leacadh (iarann a leathadh); oscailt amach (do ghéaga a leathadh); leathnú (coillte ag leathadh); scaipeadh (síol, gaineamh, a leathadh); éirí doiléir (tá a chaint ag leathadh air); a dhéanamh fuar (tá mé leata; leathfar ansin thú)
oscailte amach nó isteach (tá an doras ar leathadh)
leath de lá saor ó obair
leath de mhíle slí; cúig chéad
leath an domhain nó de chruinneog an domhain
gléas a dhéanann leathadh
spád bheag láimhe a úsáidtear chun garraíodóireachta agus chun suimint, moirtéal etc., a leathadh; roth casta faoi lanna ar bhád nó ar eitleán a thiomáineann í
i lár baill; leath slí idir mór agus beag
ciorcal samhailteach timpeall an domhain leath slí idir an Mol Thuaidh agus an Mol Theas
níos lú ná leath an iomláin; áirithe bheag daoine, vótálaithe etc.
an chuid is mó, níos mó ná leath an iomláin (de dhaoine); an difear idir an chuid is mó agus is lú de vótaí
ar oscailt, ar leathadh; gan cheist gan cheilt (dúirt sé amach go hoscailte é)
tomhas leachta cothrom leis an ochtú cuid de ghalún nó díreach níos mó ná leath lítir
aicíd mharfach a leathann go mear i measc daoine
leata leis an bhfuacht
caitheamh soir siar nó i ngach treo baill; leathadh (scéala a scaipeadh); cur amú (scaip sé a chuid airgid); imeacht ó chéile (scaip an cruinniú); leá (scaip an ceo)
cur ó chéile, imeacht ó chéile, deighilt, dealú (lánúin a scaradh; do chosa a scaradh); leathadh (féar, móin, a scaradh); éirí as nó teacht as (scaradh leis an ól; is maith a scar tú leis)
iasc mór leata de chineál an roic agus sciatháin leathana air
an leath tosaigh den mhuineál faoi bhun na smige; an taobh istigh de seo mar a bhfuil an píobán agus an craos; scrogall, sceadamán
leath-, meath-, cuibheasach, measartha (scothaosta, scothshásta, scoth-thamall)
duine a chuireann nó a leathann síol
cur síl, leathadh, craobhscaoileadh
troigh na coise agus í leata anuas ar an talamh; cos mhór thútach
sprae a leathadh nó a cháitheadh
leathadh (seol a spré; gaineamh, scéala, a spré)
déanamh spréach; spré, leathadh (ag spréachadh piléar, báistí); spriúchadh, radadh (capall ag spréachadh); feargú
leata, spré déanta air; oscailte amach (rós, sciorta, spréite)
leathadh ina shraith (móin a shrathnú); síneadh
leata, préachta (leis an bhfuacht)
codanna beaga a dhéanamh (de rud) (stróic sé ina dhá leath, ina phíosaí, é); tarraingt le fórsa, sracadh (stróic mé aníos as an talamh iad; ag stróiceadh a chuid gruaige); strácáil (tá sé ag stróiceadh leis); spalpadh (ag stróiceadh eascainí); stráice (stróiceadh mór oibre)
crios ar gach taobh, thuaidh agus theas, de mheánchiorcal an domhain agus leath slí idir an Mol Thuaidh agus an Mol Theas
Maidir leis an suíomh seo | Conas an suíomh seo a úsáid | Aiseolas | Inrochtaineacht | Breiseáin agus giuirléidí | Aip an tsuímh | An Draoi Gramadaí | Nuacht