ard1, m. (gs. aird, npl. ~a, gpl. ~).1. Height, hillock. 2. Top, high part. Ar ~ a dhroma, high on his back. Go h~ a ghualainne, to the top of his shoulder. In ~ an tsléibhe, high up on the mountain. In ~ na spéire, in the high heavens. In ~ an lae, at high noon. In ~ an tráthnóna, in mid-afternoon. In ~ a chinn, a ghutha, at the top of his voice. In ~ a shaoil, a réime, at the peak of his life, career. Tá an ghrian in ~ a cúrsa, the sun is at its meridian. Fan san ~ air, keep the advantage over him. 3. Os ~, openly, publicly. Labhairt os ~, to speak out, publicly. Ná cuir an scéal sin os ~, don’t publicize that story.
ard2, a1. 1. High, tall. Cnoc, talamh, ~, high hill, ground. Foirgneamh ~, tall building. Fear ~, tall man. Farraige ~, rough sea. Go h~ sa spéir, high in the sky. ~ i gcéim, of high rank. Duine a mholadh go h~, to praise s.o. highly. An luach is airde, the highest price. An Té is Airde, the Most High. 2. Loud. Guth, glór, ~, loud voice. Ag caoineadh go h~, crying aloud. Chomh h~ is a bhí ina cheann, at the top of his voice. 3. Ambitious. Tá a shúil ~, he is looking up, ambitious. 4. Go h~ sa tráthnóna, in mid-afternoon. 5. ~ i bhfarraige, far out to sea.
Bheith bliain d’aois, troigh ar airde, slat ar fad, tonna meáchain, punt an chloch, to be a year old, a foot high, a yard long, a ton weight, a pound a stone.